veelgestelde vragen

Wat is een burn-out?

Hoewel er nog meer onderzoek nodig is, is alvast zeker dat burn-out zowel fysieke, emotionele als mentale uitputting betekent, veroorzaakt door chronische stress. Door deze aanhoudende stress worden namelijk ook aanhoudend de stresshormonen adrenaline en cortisol geproduceerd. Dat resulteert in een overbelasting van de hersenen, maar heeft ook andere fysieke gevolgen.

In tegenstelling tot depressie is burn-out steeds werkgerelateerd en vindt er een drastische daling van energie en motivatie plaats. Dat is opmerkelijk want burn-out treft doorgaans net bevlogen mensen met een hoge intrinsieke motivatie. Anders gezegd: “To burn-out, one has to first be on fire.”

Volgens burnout.be en een studie van IDEWE dreigt burn-out voor één op de vijf Vlamingen. Mensen met een burn-out blijven gemiddeld 189 dagen thuis en daardoor kost een medewerker met burn-out symptomen een organisatie meer geld.

“To burn-out, one has to first be on fire”

Tussen de oren

Je hoort wel eens zeggen dat burn-out slechts ‘tussen de oren’ zit. In letterlijke zin is dat zeker zo want door de voortdurende aanmaak van cortisol sterven er neuronen af in de hippocampus (verantwoordelijk voor het geheugen en concentratie) en in de prefrontale cortex (toekomstvisie, proactief denken, beslissingsvorming en planning). Daarnaast heeft cortisol ook effect op de lever, pancreas, spijsvertering en het immuunsysteem.

Verder veroorzaakt aanhoudende stress hetzelfde mechanisme als bij chronische ontsteking en dat verhoogt dan weer de kans op kanker, hart- en hersenaandoeningen, reuma, prikkelbare darm-syndroom en eczeem. Bovendien kan een aanhoudend hoog niveau van adrenaline de oorzaak vormen voor hart- en vaatziekten en problemen met de luchtwegen.

Samenvattend kun je stellen dat de voortdurende aanmaak van stresshormonen maakt dat je hersenen (en de rest van je lichaam) aanhoudend in de vecht-of-vlucht-respons verkeren. Deze (tijdelijke) reflex dient normaal gesproken enkel om te overleven in gevaarlijke situaties. Maar wanneer deze reflex chronisch wordt, worden hierdoor je hersenen overbelast.

Burn-out zit dus wel degelijk tussen de oren. En dat is eerder een serieuze zaak.

Wat is het verschil tussen stress en overspannenheid?

© Coachen bij stress en burn-out – Rogier (2017)

Wat is stress?

Stress is een prikkel die aanzet tot actie. Dat hoeft niet negatief te zijn: zonder stress komen we tot niets. Je kunt bijvoorbeeld een knorrende maag van de honger als stresssignaal beschouwen. Als onze maag niet zou aangeven dat we honger hebben, dan zouden we misschien ons bed niet uitkomen. Een ander voorbeeld: je moet een presentatie geven. Zonder enige vorm van spanning zou je je misschien niet voorbereiden. Een beetje stress houdt je scherp en maakt dat je extra je best doet. Een stressprikkel zet ons aan tot actie. Af en toe wat stress ervaren is niet schadelijk.

Een gebruikelijke definitie van stress

Stress is een toestand van psychische spanning als gevolg van een prikkel die aanleiding is voor zowel psychische als fysiologische reacties. De prikkel, ook wel stressor genoemd, roept stress op als betrokkene niet de mogelijkheden heeft er adequaat op te reageren. Het gaat om externe prikkels en de interne verwerking daarvan.

Sommige definities maken onderscheid in positieve en negatieve stress. Dit levert interessante inzichten op, maar in de praktijk van de stresscoach kun je lang wachten tot een coachee zich meldt met de vraag: ‘Coach, help me omgaan met mijn positieve stress.’ Er zijn wel mensen die te weinig positieve stress of uitdaging hebben. Ze vervelen zich. Ze hebben te weinig uitdaging op het werk. Zij melden zich mogelijk met een bore-out bij een (loopbaan)coach. Het werk van de stress- en burn-outcoach richt zich vooral op het achterhalen en wegnemen van oorzaken van negatieve stress en op het in balans brengen van positieve prikkels en negatieve stress.

Stress ontstaat als er meer van je gevraagd wordt, dan je denkt waar te kunnen maken.

Stress ontstaat als de belasting (taaklast: werk en privé) groter is dan de belastbaarheid. Dat biedt twee aangrijpingspunten voor de verlaging van de stress: de coachee kan samen met zijn privéomgeving en het werk zijn belasting naar beneden brengen én hij kan zijn belastbaarheid vergroten. De belastbaarheid wordt beïnvloed door de fysieke en mentale gesteldheid van de coachee. Als stresscoach werken we zowel aan de fysieke als de mentale gesteldheid en aan de stressbronnen in de omgeving.

Overspannenheid

© Coachen bij stress en burn-out – Rogier (2017) & LESA-richtlijn (2011)

Wanneer gaat het om stress en wanneer om overspannenheid?
Langdurige blootstelling aan stress met weinig herstelperioden kan leiden tot overspannenheid. Herstelperioden hoeven niet alleen uit rust te bestaan. Mensen kunnen ook herstellen door bijvoorbeeld te gaan hardlopen, te zingen, de tuin om te spitten of te schilderen.

Een definitie van overspannenheid

Overspannenheid is een toestand met aanhoudende fysieke en/of psychische spanningsklachten ontstaan door chronische overbelasting en stress waardoor iemand niet meer tot rust komt, het gevoel heeft het niet meer aan te kunnen en minder goed functioneert.

Het verschil met stress is dat:

  • het langer dan drie maanden duurt
  • er spanningsklachten optreden
  • het functioneren aangetast raakt

Spanningsklachten zijn bijvoorbeeld: lichamelijke en geestelijke vermoeidheid, gespannenheid, prikkelbaarheid, concentratieverlies, vergeetachtigheid, emotionele labiliteit, slaapproblemen en het sociaal, maatschappelijk en professioneel functioneren gaat minder goed.

Overspanning is een gevolg van een langdurig gebrek aan balans tussen de draaglast en de draagkracht van de coachee. De coachee heeft het gevoel de controle te verliezen en voelt zich machteloos.

Omschrijving van overspanning volgens de LESA-richtlijn:

Er is sprake van overspanning als voldaan is aan de volgende vier criteria:

  1. Ten minste drie van de volgende klachten zijn aanwezig: vermoeidheid, gestoorde of onrustige slaap, prikkelbaarheid, niet tegen drukte/lawaai kunnen, emotionele labiliteit, piekeren, zich gejaagd voelen, concentratie- problemen en/of vergeetachtigheid.
  2. Gevoelens van controleverlies en/of machteloosheid die optreden als reactie op het niet meer kunnen hanteren van stressoren in het dagelijks functioneren.
  3. Significante beperkingen in het beroepsmatig en/of sociaal functioneren.
  4. De symptomen zijn niet toe te schrijven aan een psychiatrische stoornis.

 

Welke zijn de signalen van een burn-out?

Een burn-out ontstaat nooit van de ene op de andere dag en voordat iemand werkelijk ziek wordt, zijn er verschillende fases van stress doorlopen. Met deze fases gaan ook specifieke signalen gepaard. Wanneer die signalen tijdig (h)erkend worden, is het mogelijk om in te grijpen en erger te voorkomen.

1. Alarmfase

In deze fase is er sprake van acute stress met een snelle recuperatie achteraf. Toch wijzen bepaalde signalen erop dat de nodige aandacht geboden is.

Mentaal: besluiteloosheid, verwardheid, afwezigheid, snel afgeleid zijn
Fysiek: verhoogde hartslag, zweten, versnelde ademhaling, spierspanning, droge keel
Emotioneel: wantrouwend, angstig, snelle irritatie, opvliegendheid

2. Weerstandfase

Wanneer de stress chronisch wordt en een persoon hervalt door aanhoudende spanning, wijzigen ook de signalen.

Mentaal: geheugenstoornissen, concentratieverlies, verlies van creativiteit, verlies van humor, fixatie op het verleden
Fysiek: maag- en darmproblemen, slaapproblemen, vermoeidheid, allergieën, kwaaltjes
Emotioneel: angst, isolement, jaloezie, interesseverlies, over-emotioneel

3. Uitputtingsfase

De stress blijft chronisch met als gevolg uitputting en kans op ziekte. Wanneer een persoon in deze fase belandt, komt preventie te laat.

Mentaal: depressiviteit, angststoornissen, verlies van controle
Fysiek: verzwakking van het immuunsysteem, maag- en darmziekten, risico op hart- en vaataandoeningen
Emotioneel: angst, isolement, neerslachtigheid, over-emotioneel, machteloos, vijandig, apathisch

Oorzaken van burn-out

Vaak wordt gedacht dat de oorzaken van burn-out louter moeten worden gezocht bij de persoon die ermee te kampen heeft. Mensen met bepaalde eigenschappen blijken er dan ook vatbaarder voor te zijn dan anderen. Echter ontstaat burn-out altijd in relatie tot de werkomgeving en is het juist de combinatie van interne en externe oorzaken die een burn-out kan veroorzaken. Overigens omvatten deze interne stressoren vaak eigenschappen die onder normale omstandigheden graag gezien worden op de werkvloer. Tot het fout loopt.

Talent is relationeel, een burn-out ook. Het ontstaat altijd door de wisselwerking tussen een persoon en zijn of haar werkomgeving.
(Luk Dewulf)

Interne stressoren

Mensen die vatbaar zijn voor burn-out zijn doorgaans gedreven mensen die bevlogen met hun werk bezig zijn.
Zij beschikken over een hoge intrinsieke motivatie.
Ze hebben een groot gevoel voor verantwoordelijkheid.
Vaak zijn deze mensen perfectionistisch.
Het zijn meestal loyale medewerkers.
Hulpvaardigheid is kenmerkend voor mensen die gevoelig zijn voor burn-out.
Het werk neemt een centrale rol in en er wordt veel belang aan gehecht.
De werk-privé balans is meestal niet in evenwicht.

Externe stressoren

Hoge werkdruk die in de media vaak gekenmerkt wordt door strakke deadlines met hoge stresspieken en (te) weinig herstelmomenten tussen deze pieken.
Emotionele belasting heeft altijd te maken met interactie en kan worden veroorzaakt door gevoelige onderwerpen die behandeld moeten worden, maar ook door de aard van het werk en de emotionele druk die hiermee gepaard gaat.
Een gebrek aan controle over het werk dat iemand dient uit te voeren.
Geen erkenning voor de talenten van een persoon.
Een gebrek aan feedback of uitsluitend negatieve feedback.
Grote verantwoordelijkheden zonder de middelen om deze te nemen.
Een gebrek aan zingeving of een groepsgevoel.
Werkonzekerheid door slinkende budgetten.
Informatie-overload.
Een gebrek aan duurzaam HR-beleid.

Gevolgen van burn-out

Burn-out ontstaat na langdurige, chronische stress. Het is dus een lang proces voor iemand er eentje krijgt.
Ook het herstel na een burn-out is er één van lange adem want de gevolgen van burn-out hebben een behoorlijke impact op verschillende vlakken. Zowel voor een individu als voor een organisatie.

Bevlogenheid is een positieve, affectief-cognitieve toestand van opperste voldoening, gekenmerkt door vitaliteit, toewijding en absorptie.
(Schaufeli & Bakker, 2001)

Gevolgen burn-out voor het individu

Fysiek: In geval van burn-out is er sprake van fysieke uitputting die ziekte kan veroorzaken en die een lang herstel vereist.
Mentaal/emotioneel: Met de fysieke uitputting gaat emotionele uitputting gepaard die het welzijn aantast, psychische en familiale problemen kan veroorzaken en eveneens een lang herstel nodig heeft.
Financieel: Door hoge medische kosten en verminderde of dalende inkomsten heeft een burn-out ook de nodige financiële gevolgen voor een individu.

Gevolgen burn-out voor een organisatie

Het toenemend aantal gevallen van burn-out zorgt voor een hoger ziekteverzuim.
Daarom brengt burn-out ook voor de organisatie extra kosten met zich mee.
Eveneens verhoogt burn-out het verloop in een organisatie.
Burn-out zorgt voor een verminderde productiviteit en ook een verminderde creativiteit, dit gaat ten koste van de kwaliteit.
Verspilling van talent door het wegvallen van getalenteerde en bevlogen mensen uit de sector.

Nog vragen? Stuur me een bericht!